Ziya Gökalp’ten Günümüze: Kızılelma’nın İzinde Bir Ülküden Geleceğin Doktrinine

    

    Bazı fikir adamları yaşadıkları devrin meselelerini anlamakla kalmaz, kendilerinden sonraki nesillerin de istikametini tayin ederler. Onlar, bir milletin hafızasında yalnızca yazdıkları eserlerle değil, o milletin geleceğine bıraktıkları sorularla yaşarlar. Ziya Gökalp, Türk fikir hayatının böyle müstesna simalarından biridir. Onun düşünce dünyasına bugün yeniden dönmek, yalnızca bir mütefekkiri anmak değil; Türk milletinin geçmişi, bugünü ve yarını üzerine yeniden düşünmektir.

    Gökalp’in yaşadığı dönem, imparatorlukların dağıldığı, millî kimliklerin yeniden şekillendiği, bir milletin varlığını sürdürme mücadelesi verdiği çetin bir tarih kesitiydi. O, böylesi bir zamanda Türk milletinin kendisini tanıması, kendi kültüründen kuvvet alması ve çağın ilim ve medeniyet birikimine yönelmesi gerektiğini savundu. Onun arayışı, geçmişin ihtişamını hatırlatmakla sınırlı değildi; asıl mesele, o ihtişamın arkasındaki fikrî ve içtimaî dinamikleri anlayarak geleceği kurmaktı.

    Ziya Gökalp’in büyüklüğü de burada aranmalıdır. O, Türkçülüğü yalnızca bir hissiyat meselesi olmaktan çıkararak üzerinde düşünülebilecek, tartışılabilecek ve bir programa dönüştürülebilecek fikrî bir zemine taşıdı. Türkçülüğün Esasları, Türk Töresi, Türk Medeniyeti Tarihi ve Türkleşmek, İslâmlaşmak, Muasırlaşmak gibi eserleri, bu arayışın farklı cephelerini ortaya koydu. Gökalp için millet, yalnızca aynı topraklarda yaşayan insanların toplamı değildi; müşterek bir kültürün, hafızanın, dilin ve ülkünün meydana getirdiği tarihî bir bütündü.

    Nitekim onun Türkçülük anlayışını özetleyen temel düşünce, Türk milletini yükseltmekti. Ancak yükselmek, yalnızca siyasi kudret sahibi olmak veya iktisadi bakımdan büyümek değildi. Bir milletin yükselişi; dilini yaşatması, kültürünü geliştirmesi, ilimde ilerlemesi, iktisadi bağımsızlığını güçlendirmesi ve insan yetiştirme kabiliyetiyle de ölçülmeliydi. Bugünün Türkiye’sinde Gökalp’i yeniden okumanın belki de en mühim sebebi budur.

    Zira bugün önümüzde duran mesele, yalnızca büyük bir devlet olmak değil, büyük bir devletin gerektirdiği fikrî derinliği ve medeniyet iddiasını da ortaya koyabilmektir.

    Gökalp’in kültür ve medeniyet üzerine düşünceleri, bu noktada yeniden ele alınmayı hak ediyor. Bir millet, başka medeniyetlerin biliminden, tekniğinden ve tecrübesinden istifade ederken kendi kültürel şahsiyetini de koruyabilmelidir. Dünyaya kapanmak gelişmenin önünde bir engel olduğu gibi, kendi kimliğine yabancılaşmak da ilerlemenin bedeli olamaz. İlimde evrensel ölçülere ulaşmak, teknolojide öncü olmak ve üretimde güçlü bir konuma gelmek; bunları yaparken kendi tarihî birikimini ve kültürel hafızasını geleceğe taşımak mümkündür.

    Bugün yapay zekâdan savunma sanayisine, eğitimden ekonomiye, bilimden kültür politikalarına kadar uzanan geniş bir sahada Türkiye’nin önünde yeni imkânlar bulunmaktadır. Fakat imkânları tarihî bir atılıma dönüştürecek olan, yalnızca teknolojiye sahip olmak değil, o teknolojiyi hangi hedef doğrultusunda geliştireceğini bilen bir fikir ve insan kaynağı oluşturmaktır. Kısacası mesele, yalnızca araçlara sahip olmak değil, istikamete sahip olmaktır.

    İşte tam bu noktada Ziya Gökalp’in Kızılelma ülküsü, geçmişten günümüze uzanan bir fikir köprüsü olarak karşımıza çıkar.

    Kızılelma, Türk tarihinin farklı dönemlerinde farklı anlamlar kazanmış; erişilmek istenen hedefi, aşılmak istenen ufku ve gerçekleşmesi arzulanan büyük ülküyü temsil etmiştir. Gökalp’in Kızılelma adlı eseriyle bu kavram, Türk milletinin geleceğine ilişkin hayallerin ve ideallerin edebî bir ifadesi hâline gelmiştir. Ancak Kızılelma’yı yalnızca şiirlerin heyecanında, tarih kitaplarının sayfalarında veya geçmişin zaferlerinde aramak, onun taşıdığı imkânı daraltmak olacaktır.

    Kızılelma, bir milletin henüz ulaşamadığı fakat ulaşmak için kendisini yetiştirdiği büyük hedeftir.

    Buradan hareketle günümüz Türkiye’si için yeni bir tez ortaya koymak mümkündür: Kızılelma, tarihî ve kültürel bir ülkü olmanın ötesine geçerek millî kalkınmanın, bilimsel ilerlemenin, teknolojik bağımsızlığın ve insan yetiştirme idealinin ortak adı olarak yeniden yorumlanmalıdır.

    Bu, Kızılelma’nın tarihî anlamını terk etmek değil, o anlamın bugünün şartlarında yeni bir hayat bulmasını sağlamaktır.

    Bir zamanlar bozkırlarda at koşturan Türk’ün ülküsü, bugün bilim laboratuvarlarında çalışan gençlerin, savunma teknolojileri geliştiren mühendislerin, tarihini araştıran akademisyenlerin, eser veren yazarların ve ülkesinin geleceği için emek harcayan her insanın gayretinde karşılık bulmalıdır. Kızılelma, yalnızca göklere yükselen bir insansız hava aracında değil, o aracı geliştiren zihinde; yalnızca bir savunma sisteminde değil, o sistemi mümkün kılan bilimsel birikimde; yalnızca siyasi hedeflerde değil, o hedefleri gerçekleştirecek ahlaklı, donanımlı ve sorumluluk sahibi insanlarda aranmalıdır.

    Çünkü bir milletin geleceğini yalnızca silahları değil, fikirleri de korur. Teknolojik üstünlük kadar bilimsel merak, ekonomik güç kadar üretim ahlakı, siyasi irade kadar adalet duygusu da millî varlığın temel unsurlarıdır. Kızılelma’nın geleceğe uzanan anlamı, bu unsurları ortak bir ülkü etrafında birleştirebilmesinde yatmaktadır.

Peki, bu ülküyü taşıyacak Türk gençliği nasıl yetişecektir?

    Gökalp’in fikirleri bize bu sorunun cevabını ararken kültür, eğitim ve toplumsal dayanışmayı birlikte düşünmemiz gerektiğini hatırlatır. Gençlerimize yalnızca geçmişin kahramanlıklarını anlatmak yetmez; o kahramanlıkları mümkün kılan iradeyi, disiplini, bilgiyi ve sorumluluk duygusunu da kazandırmalıyız. Tarihini bilen fakat geleceği geçmişin tekrarı sanmayan; millî kimliğine bağlı fakat dünyadaki gelişmelere açık; ülküsü yüksek fakat emeği ve bilgisi de güçlü bir gençlik yetiştirmek zorundayız.

    Zira ülkü, yalnızca ulaşılmak istenen hedef değildir; insanı o hedefe layık hâle getiren bir terbiyedir.

    Türk Töresi’nin bugün yeniden ele alınması da bu bakımdan önemlidir. Töreyi yalnızca geçmişin kuralları olarak değil, adalet, sorumluluk, dayanışma ve toplumsal düzen üzerine düşünmeye imkân veren tarihî bir birikim olarak değerlendirmeliyiz. Bir ülkünün kalıcılığı, onu benimseyen insanların ahlakıyla mümkündür. Millî iddia, adaletle; kudret, sorumlulukla; ilerleme, insanı ve toplumu yücelten bir anlayışla tamamlanmadıkça kalıcı bir medeniyet inşa edilemez.

    Bugün ihtiyaç duyduğumuz şey, geçmişin kavramlarını tekrar etmekten ibaret bir fikir hayatı değildir. İhtiyacımız olan, o kavramların özünü anlayarak çağın meselelerine cevap üretebilmektir. Gökalp’i anlamak, her cümlesini kendi tarihî şartlarından koparıp bugüne taşımak değil; onun gibi milletin meselelerini sistemli biçimde düşünmeye, kültür ile medeniyet arasındaki ilişkiyi kavramaya ve geleceğe yönelik bir program geliştirmeye çalışmaktır.

    Belki de bugün Türk fikir hayatının önündeki asıl mesele budur: Kızılelma’yı bir hatıradan bir hedefe, bir heyecandan bir programa, bir sembolden bir medeniyet tasavvuruna dönüştürebilmek.

    Ziya Gökalp’in fikir mirası, bu dönüşüm için önemli bir başlangıç noktası sunmaktadır. Fakat her neslin kendi sorularını sorması, kendi cevaplarını üretmesi ve kendi tarihî sorumluluğunu üstlenmesi gerekir. Bizim neslimizin görevi de Türk milletinin köklü kültürünü çağın ilmiyle buluşturmak; Türkiye’nin insan kaynağını, üretim gücünü ve fikrî birikimini aynı istikamet doğrultusunda geliştirecek bir ülkü anlayışını kuvvetlendirmektir.

    Çünkü Kızılelma, yalnızca varılacak yer değil, yürüyüşün kendisidir. Her nesil bu yürüyüşe kendi emeğini, bilgisini ve karakterini katmak zorundadır. Dün at sırtında ufuk arayanların torunları, bugün bilimde, teknolojide, kültürde ve düşüncede yeni ufuklar açabiliyorsa ülkü, tarihî hafızadan geleceğin hakikatine dönüşüyor demektir.

    Bugün, 25 Ekim’de, ömrünü Türk milletinin kimliğini, kültürünü ve geleceğini düşünmeye adayan Ziya Gökalp’in vefatının yıl dönümünde onu yalnızca geçmişin büyük bir mütefekkiri olarak anmayalım. Eserlerini yeniden okuyalım, fikirlerini tartışalım ve ortaya koyduğu meseleleri bugünün şartlarında yeniden düşünelim. Zira büyük fikir adamlarına duyulan gerçek hürmet, isimlerini tekrar etmekten ziyade, fikirleriyle yüzleşmek ve bıraktıkları düşünce mirasını yeni sorularla geliştirebilmektir.

    Kızılelma, dünün hatırası değil, yarının mesuliyetidir.

    Ve bu mesuliyet, Türk gençliğinin zihninde ilimle, gönlünde millet sevgisiyle, karakterinde ahlakla ve hayatında çalışmayla karşılık bulduğu gün, bir ülkü olmaktan çıkıp bir medeniyet yürüyüşüne dönüşecektir.

    Türk fikir hayatına açtığı ufuk, Türkçülük düşüncesine kazandırdığı sistematik yaklaşım ve milletimizin geleceğine dair ortaya koyduğu ülküler dolayısıyla büyük mütefekkir Ziya Gökalp’i vefatının yıl dönümünde rahmet, hürmet ve minnetle anıyorum.

Ruhu şad, mekânı cennet olsun

Devlet Yükselirken Siyaset Küçülmemeli “Aynı Cümleler Farklı Kürsüler”

Türk siyaseti yine bir yol ayrımında. Meydanlar dolu, kürsüler hararetli, ekranlar ise bitmek bilmeyen polemiklerle meşgul. Oysa bugün Türkiye’nin ihtiyacı, birbirine bağıran siyasetçiler değil; birbirini dinleyen devlet aklıdır.

Son günlerde CHP ile yeni kurulan Yeni Parti arasında yaşanan sert söylemler, karşılıklı suçlamalar ve giderek derinleşen ayrışma yalnızca iki siyasi yapıyı değil, muhalefetin bütün siyasal kapasitesini tartışmalı hâle getirmektedir. Bu tablo, kısa vadede tarafların tabanını konsolide ediyor gibi görünse de uzun vadede hem Kemal Kılıçdaroğlu’nun hem de Özgür Özel’in siyasi mirasını ve kamuoyu nezdindeki algısını olumsuz etkileyebilecek bir zemini beslemektedir. Çünkü siyaset, sürekli kavga ederek değil; sürekli çözüm üreterek büyür.

Bir başka dikkat çekici husus ise yeni kurulan partilerin “yenilik” iddiasıyla yola çıkarken çoğu zaman mevcut siyasi aktörlerin söylem ve yöntemlerini tekrar etmesidir. Bir siyasi parti yalnızca yeni bir tabela değildir; yeni bir bakış açısı, yeni bir siyaset dili ve yeni bir devlet tasavvurudur.

Yeni Parti’nin programına bakıldığında güçlendirilmiş parlamenter sistem, temel hak ve özgürlükler, sosyal devlet anlayışı, hukuk devleti, şeffaf yönetim gibi başlıkların önemli yer tuttuğu görülmektedir. Ancak benzer başlıklar uzun süredir CHP’nin de siyasi söyleminin temelini oluşturmaktadır. Farklı görünen şey çoğu zaman içerik değil, yalnızca kullanılan dildir. Siyasette ise kelimelerin değişmesi tek başına bir dönüşüm anlamına gelmez.

Toplum artık slogan değil, özgünlük arıyor. Seçmen yalnızca iktidarı eleştiren değil; eleştirdiği düzenin yerine neyi, nasıl ve hangi yöntemle koyacağını ortaya koyabilen siyasi hareketlere yöneliyor. Muhalefetin en büyük sınavı da tam burada başlıyor.

Türkiye yakın siyasi tarihinde bunun en önemli örneklerinden biri Adalet ve Kalkınma Partisi’nin kuruluş dönemidir. 2000’li yılların başında yalnızca yeni bir parti kurulmadı; dönemin ekonomik, sosyal ve siyasal şartları doğru okundu. Toplumun beklentileri iyi analiz edildi, farklı bir siyaset dili oluşturuldu ve güçlü bir liderlik modeli ortaya konuldu. Recep Tayyip Erdoğan’ın karizmatik liderliği, kriz dönemlerinde karar alabilme kapasitesi ve toplumsal beklentileri okuyabilme becerisi, partinin kısa sürede geniş halk desteği kazanmasında belirleyici unsurlar arasında yer aldı.

Benzer şekilde Milliyetçi Hareket Partisi de yıllar içerisinde içinden farklı siyasi oluşumlar çıkmasına rağmen kurumsal kimliğini muhafaza etmeyi başardı. Parti disiplini, teşkilat yapısı, lider merkezli organizasyon anlayışı ve siyasi reflekslerini zamanın ruhuna göre şekillendirebilmesi, MHP’nin Türk siyasetindeki etkisini sürdürmesinde önemli rol oynadı. Devlet Bahçeli’nin uzun yıllardır sergilediği istikrarlı liderlik, kriz dönemlerinde aldığı stratejik kararlarla birlikte değerlendirildiğinde, liderliğin yalnızca hitabetten değil; sabır, disiplin ve zamanlama becerisinden de oluştuğunu göstermektedir.

Bugün ise dünya yeniden şekilleniyor. Savunma sanayisinden enerji koridorlarına, yapay zekâ rekabetinden yeni ticaret hatlarına kadar uluslararası sistem köklü bir dönüşüm geçiriyor. Türkiye bu dönüşümün tam merkezinde yer alıyor. Yerli savunma sanayisindeki gelişmeler, bölgesel diplomatik hamleler, yeni uluslararası anlaşmalar ve çok kutuplu dünya düzeninde üstlenmeye çalıştığı rol, ülkenin önüne tarihî fırsatlar çıkarıyor.

Böylesine kritik bir dönemde siyaset kurumunun enerjisini birbirini yıpratmaya harcaması, ülkeye kazanç değil zaman kaybettirir. Demokrasi elbette rekabet ister; fakat rekabet ile kutuplaşma aynı şey değildir. Sert eleştiri demokrasinin parçasıdır, ancak sürekli çatışma siyasal güveni aşındırır.

Yeni Parti’nin önünde önemli bir fırsat bulunmaktadır. Eğer gerçekten farklı olmak istiyorsa, yalnızca iktidarı eleştiren bir refleks geliştirmek yerine; Türkiye’nin değişen jeopolitiğini, ekonomik dönüşümünü ve toplumsal beklentilerini doğru okuyarak kendine özgü bir siyaset inşa etmek zorundadır. Taklit edilen yöntemler, taklit edilen sonuçlar üretir. Tarih ise daima kendi yolunu açanları yazar.

Türkiye’nin bugün ihtiyacı, siyasi aktörlerin birbirlerine karşı zafer kazanması değil; millet adına ortak aklı büyütmesidir. Çünkü devletler polemiklerle değil, stratejiyle yükselir. Gündemimizi belirlemesi gereken; kişisel hesaplaşmalar değil, Türkiye’nin gelecek yüzyılıdır.

EMPERYALİZMİN ESKİ YÖNTEMLERİ, YENİ BAHANELERİ: VENEZUELA ÜZERİNDEN OKUNAN DÜNYA

Tarih, yalnızca meydanlarda çarpışan orduların değil; karanlık odalarda çizilen haritaların, imzalanan gizli mutabakatların ve bir gecede değiştirilen rejimlerin hikâyesidir. Kimi mücadeleler mertçe yapılır; kimi ise eldivenle saklanmış hançerlerle. Emperyalizm, tarih boyunca ikinci yolu tercih etti. Ve bu yolun sancaktarlığını, neredeyse bir asırdır, Amerika Birleşik Devletleri üstlendi.

Demokrasi, insan hakları ve barış… Bu üç kavram, ABD dış politikasında çoğu zaman bir değer olmaktan ziyade bir operasyon kılıfı olarak kullanıldı. Irak’ta “kitle imha silahları”, Afganistan’da “terörle mücadele”, Orta Doğu’da “istikrar”, Latin Amerika’da ise bugün “uyuşturucu kartelleri” söylemi… Bahaneler değişti, yöntem değişmedi.

Son günlerde Venezuela üzerinden dolaşıma sokulan iddialar, algılar ve saldırılar bu emperyal refleksin güncellenmiş bir versiyonunu işaret ediyor. Dünya petrol rezervlerinin en kritik havzalarından birine sahip olan Venezuela, uzun süredir ekonomik ambargolarla, siyasi baskılarla ve içeriden kurgulanan kırılmalarla kuşatma altında. Tartışılan operasyonlar, yalnızca bir ülkenin lideri üzerinden değil, bir coğrafyanın egemenlik iradesi üzerinden okunmalıdır.

ABD Başkanı Trump’ın, Amerikan Kongresi’ni devre dışı bırakarak, hiçbir uluslararası meşruiyet zemini oluşturmadan gerçekleştirdiği bu operasyon, yalnızca Venezuela’nın egemenliğine değil, bizzat uluslararası hukuk düzeninin kendisine yönelmiş açık bir meydan okumadır. Bir devlet başkanının ve eşinin, korsan bir operasyonu andırırcasına alıkonulması; modern dünyada değil, Orta Çağ eşkıyalığında rastlanabilecek bir yöntemdir. 

Bu girişim, ABD’nin artık “demokrasi ihraç eden” bir güç değil, gücü yettiğini zorla alan bir haydut devlete evrildiğinin en somut göstergesidir. Kongre onayı olmaksızın yürütülen bu tür operasyonlar, ABD içinde dahi anayasal bir kriz anlamına gelirken; dış dünyaya verilen mesaj son derece nettir: Hukuk, yalnızca güçlüye hizmet ettiği sürece vardır. Egemen bir devletin liderini ve ailesini (Maduro ve eşi) hedef alan bu pervasızlık, sadece Venezuela için değil, yarın benzer baskılara maruz kalabilecek tüm devletler için tehlikeli bir emsal teşkil etmektedir. Devlet başkanlarını kaçırmayı meşru gören bir anlayış, yarın hangi sınırı tanıyacaktır?

Burada bu haydutluğun dışında sorulması gereken önemli birkaç husus daha vardır

Bir devlet başkanı bu denli yalnızlaştırılabiliyorsa, bu yalnızlık yalnızca dış müdahalenin başarısı mıdır; yoksa içerideki çözülmenin sonucu mudur?

İstihbarat zaafı, kurumsal çürüme, elitlerin satın alınabilir hale gelmesi ve halk ile devlet arasındaki bağın kopması…

Emperyalizm hiçbir zaman kapıyı dışarıdan kırmaz; önce kilidi içeriden paslandırır. “Bir ülke fethedilmeden önce zihni işgal edilir.” Venezuela’da yaşanan tartışmalar ve Maduro'nun Eşi ile birlikte kaçırılması, tam da bu zihinsel işgalin ve haydutluğun fotoğrafıdır.

Muhalefetin, daha duman dağılmadan “yönetime hazırız” açıklamaları yapması, meselenin bir demokrasi talebinden ziyade bir vesayet teslimiyeti olduğunu göstermektedir. Devlet başkanının akıbeti tartışılırken, iktidar hesapları yapmak; gafletin ötesinde, tarih önünde ağır bir ihanettir. Çünkü hain içerideyse, kapı gerçekten kilit tutmaz.

Bu tablo yalnızca Venezuela’ya özgü değildir. Kolombiya ile artan gerilim, Latin Amerika’nın tamamının yeni bir jeopolitik baskı alanına dönüştürüldüğünü göstermektedir. Bugün uyuşturucu kartelleri bahane edilir; yarın başka bir “küresel tehdit” icat edilir. Ama nihai hedef değişmez: kaynakların kontrolü ve siyasi iradenin dizaynı.

Dünya bugün büyük bir satranç tahtasıdır.

Rusya, Ukrayna üzerinden sıcak denizlere inme hesapları yaparken;

Çin, Asya-Pasifik’te güç gösterisini artırırken;

İsrail, Gazze’de hukuku ve insanlığı yok sayan bir yayılmacılığı sürdürürken;

ABD, klasik haydut devlet refleksiyle kaynak coğrafyalarını yeniden dizayn etmektedir.

Ve bu tabloda Türkiye, yalnızca bir izleyici değildir.

Bölgesel gücü, tarihsel hafızası ve devlet geleneğiyle denge kurucu bir aktördür.

15 Temmuz gecesi bu millet, devlet başkanını ve iradesini sokakta savunarak şunu ilan etmiştir:

Bu topraklarda iktidar, dış merkezlerin değil, milletin iradesidir.

Venezuela örneği, tüm milletler için bir uyarıdır. Devlet, yalnız bırakıldığında; lider, halktan koptuğunda; kurumlar içten çürüdüğünde, emperyalizm davetiye beklemez. Gelir.

Son söz şudur:

Emperyalizm, güçlü devletlerden değil; yalnız bırakılmış devletlerden beslenir.

Ve tarihte ayakta kalanlar, dış düşmandan önce iç çözülmeyi yenenlerdir.

Bugün Venezuela’ya bakarken, aslında yarının dünyasını okumak gerekir. Çünkü mesele bir ülke değil; egemenlik kavramının kendisidir.